Bir ürünün maliyeti hesaplanırken reçeteye bakılır: Şu kadar hammadde, şu kadar işçilik, şu kadar ambalaj. Satış fiyatı da bu hesaba göre belirlenir.
Ay sonunda beklenen kâr görünmüyorsa ilk soru “Fiyatımız düşük mü?” olur. Oysa önce başka bir sorunun cevabı gerekir: Üretimde gerçekten ne kadar malzeme kullandık?
Reçete hedefi, fiilî sarf gerçeği gösterir
Reçetede bir ürün için 10 birim hammadde yazması, üretimde her seferinde 10 birim kullanıldığı anlamına gelmez. Fazla kullanım, fire, yeniden işleme, hatalı ölçü veya kayıt gecikmesi maliyeti değiştirir.
Bu fark üretim emrine bağlanmıyorsa şirket toplam stok düşüşünü görür; ancak maliyetin hangi üründe ve hangi aşamada yükseldiğini göremez. Yönetim de eksik bilgiyle fiyat, satın alma ve kapasite kararı verir.
Her üretim emrinde üç rakam yan yana durmalı
Planlanan miktar
Reçeteye göre ne kadar malzeme kullanılmalıydı?
Fiilî miktar
Depodan çıkıp üretimde gerçekten ne kadar kullanıldı?
Farkın nedeni
Fire, kalite sorunu, ölçüm hatası veya reçete değişikliği mi?
Farkın yalnızca tutarını görmek yetmez. Nedeni, sorumlusu ve alınan karar da kaydedilmelidir. Aksi hâlde aynı sapma her ay rapora girer, fakat çözülmez.
Kârı koruyan kontrol düzeni
Maliyet raporu bu kayıtların üzerine kurulursa yönetim şu sorulara güvenle cevap verebilir: Hangi ürün hedef maliyeti aştı? Fark ne zaman başladı? Fiyat mı değişmeli, süreç mi düzeltilmeli?
IQ OA ERP yaklaşımında amaç yalnızca stoktan otomatik düşüm yapmak değildir. Üretim emrinden gerçek maliyete uzanan karar izini kurmaktır.
Reçete hedefi gösterir. Fiilî sarf gerçeği.
Reçete kârı vaat edebilir. Kârı koruyan şey, üretimde gerçekleşeni zamanında görmek ve farkın nedenine müdahale etmektir.
— Figen Beyazağaç Gül
Uzman Denetmen